Huidige regio: Landelijk
Een vlucht naar veiligheid?
Na een veelbelovend begin van het jaar is de euforie op de beurzen inmiddels weer helemaal verdwenen. Beleggers ontvluchten wereldwijd de aandelenmarkten en zoeken en masse een veilig heenkomen in staatsobligaties van kredietwaardige landen. De populariteit van deze veilige beleggingen dreef de rente op een 10-jaars staatslening in de VS naar 1,5 procent. Duitsland hoefde de beleggers zelfs helemaal geen rente meer te vergoeden op een 2-jaars lening. Het is echter maar de vraag of staatsobligaties beleggers inderdaad de veiligheid bieden die ze zoeken. Na een jarenlange bullmarket zijn staatsobligaties peperduur geworden. Is hier zo langzamerhand geen sprake van een rendementsvrij risico in plaats van het beoogde risicovrije rendement?
Een afnemende groei in de VS en China en de tot vervelens toe voortdurende eurocrisis hebben het vertrouwen van beleggers in aandelen tot een historisch dieptepunt doen afnemen. De Financial Times verklaarde de aandelenmarkt zelfs voor dood in een artikel genaamd The death of equities. Staatsobligaties zijn daarentegen niet aan te slepen en zijn duurder dan ooit. In een poging de gierende inflatie van de jaren ’70 de nek te breken verhoogde de centrale bank van de VS in 1979 de rente naar 20 procent. Dat bleek achteraf het startpunt van een fenomenale rally in obligaties die tot de dag van vandaag zou voortduren. Maar zijn staatsobligaties 33 jaar later nog steeds koopwaardig of begaan beleggers een grote vergissing door hier in te blijven beleggen? (Grafiek).
Zo ontvangt de koper van een 10-jaars staatslening in de VS een rendement van 1,63 procent per jaar. En dat terwijl de officiële inflatiedoelstelling van de centrale bank 2 procent is. Dus zelfs bij een gelijkblijvende inflatie is het reële – voor inflatie gecorrigeerde - rendement over deze periode negatief. Om maar niet te spreken van het enorme kapitaalverlies dat de belegger lijdt wanneer de inflatie de komende tien jaar gaat oplopen.
Even terug in de tijd. Na de Tweede Wereldoorlog kampten alle westerse economieën als gevolg van het jarenlange wapengekletter met enorme staatsschulden. De staatsschuld van de VS was uitgedrukt als percentage van het BNP zelfs aanmerkelijk groter dan nu. Teneinde deze schulden eenvoudig te kunnen financieren hielden de centrale banken de rente zeer laag. Zo bedroeg in 1946 de rente in de VS op 10-jaars staatsleningen 1,5 procent, net als nu. Dit percentage lag iets onder de toen geldende inflatie. Als gevolg hiervan erodeerde het bezit van de obligatiebeleggers in die jaren langzaam maar gestaag. Beleggers werden bovendien vaak door de auroriteiten gedwongen staatsobligaties aan te houden. Dit beleid van financiële repressie was succesvol. Zo daalde de staatsschuld van de VS van 122 procent van het BNP naar slechts 33 procent in 1980. Dit resultaat ging echter ten koste van de obligatiehouders. Van hun bezit bleef na jaren van repressie niet veel meer over.
Ook nu wordt de rente door de monetaire autoriteiten bewust lager gehouden dan de inflatie. Ook nu worden beleggers door de autoriteiten deels gedwongen in staatsleningen te beleggen. Het is voor overheden waarschijnlijk de enige manier om zich van hun enorme staatsschulden te ontdoen. Want forse bezuinigingen betekenen politieke zelfmoord in een democratische samenleving en de schulden zijn onderhand te omvangrijk om ze via economische groei kwijt te raken. Nog daargelaten of er wel veel groei mogelijk is in een vergrijsde economie die stijf staat van de schuld. Inflatie werd in de jaren '60 door een toen nog jonge Alan Greeenspan reeds de enige vorm van belastingheffing genoemd die niet bij wet hoeft te worden geregeld.
Obligaties zijn hierdoor erg duur geworden. En aandelen historisch goedkoop. Gebaseerd op koers/winstverhoudingen, op boekwaarde of het dividendrendement. Zo bedraagt het verwachte rendement op aandelen bij de huidige koers/winstverhouding zo’n 10 procent per jaar. Dat is erg veel afgezet tegen de 1,5 procent op een staatslening. En ja, de koers van obligaties wordt inderdaad kunstmatig hoog gehouden door interventies van de centrale banken, maar dat is ten tijde van crises altijd het geval. Niets nieuws onder de zon.
Eind jaren '70 publiceerde het tijdschrift Business Week het beroemde artikel The Death of Equities. Beleggers hadden ieder vertrouwen in aandelen verloren. Het was de opmaat voor de grootste bullmarket aller tijden die begin jaren ’80 startte en tot in deze eeuw zou voortduren. Ook nu wordt de aandelenmarkt na jaren van teleurstellende rendementen weer dood verklaard. Maar is het niet zo dat men om een goed rendement te realiseren altijd laag moet instappen? En zijn de koersen niet juist laag omdat vrijwel niemand er meer in geloofd? Natuurlijk weet niemand waar de bodem precies ligt en kunnen aandelen langdurig goedkoop blijven. Maar voor lange termijn beleggers lijkt de tijd gekomen om deze dode markt weer nieuw leven in te blazen. Tegen de huidige koersen bieden aandelen meer veiligheid dan staatsobligaties. Zeker aandelen van sterke multinationale ondernemingen met een mooi dividendrendement.
Jan-willem Nijkamp
Jan-Willem Nijkamp is senior vermogensbeheerder bij Fintessa Vermogensbeheer. Fintessa is een zelfstandig, onafhankelijk en gespecialiseerd vermogensbeheerkantoor uit Baarn. Deze publicatie is geschreven op persoonlijke titel en bedoeld als achtergrondinformatie over de financiële markten. Deze publicatie is niet bedoeld als beleggingsadvies noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Raadpleeg meerdere bronnen en neem zelf beslissingen. Fintessa B.V. staat onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank. Een uitgebreide disclaimer kunt u vinden op www.fintessa.nl.